Dù dùng ở bất kì hình thức nào thì cây ngải cứu cũng có rất nhiều tác dụng đối với sức khỏe và chữa bệnh.

 

Cây ngải cứu có tên khoa học là Artemisia Vulgaris, thường có mùi thơm nồng và có vị hơi đắng hoặc rất đắng tùy theo mùa. Ngải cứu có thể dùng để chế biến các món ăn hoặc được sao khô lên làm thuốc. Dù dùng ở bất kì hình thức nào thì cây ngải cứu cũng có rất nhiều tác dụng đối với sức khỏe và chữa bệnh.

Dưới đây là một số công dụng phổ biến và hữu hiệu của cây và lá ngải cứu:

1. Làm thuốc điều kinh: Một tuần trước ngày kinh dự kiến, mỗi ngày lấy 6-12g (tối đa 20g) sắc với nước hoặc hãm với nước sôi như trà, chia làm 3 lần uống trong ngày. Có thể uống dưới dạng bột (5-10g) hay dạng cao đặc (1-4g). Nếu kinh nguyệt không đều thì hàng tháng đến ngày bắt đầu kỳ kinh và cả những ngày đang có kinh, lấy ngải cứu khô 10g, thêm 200 ml nước, sắc còn 100 ml, thêm chút đường để uống, chia 2 lần/ngày. Có thể uống liều gấp đôi, cũng 2 lần/ngày. Sau 1-2 ngày sẽ thấy hiệu quả, người đỡ mệt, máu kinh đỏ và ít hơn.

2. - Giúp an thai: Những người đang mang thai, nếu thấy có hiện tượng đau bụng, ra máu, dùng 16gr lá ngải cứu, 16gr lá tía tô, sắc cùng với 600ml nước, sắc còn 100ml, chia làm 3-4 lần uống/ngày. Bài thuốc này có tác dụng an thai. Ngải cứu không có tác dụng kích thích với tử cung có thai nên không gây sảy thai.

3. Sơ cứu vết thương: Lấy lá ngải cứu tươi giã nát, thêm 1/3 muỗng cà phê muối đắp lên vết thương, cầm máu nhanh, giảm đau nhức,

4. Trị mụn, mẩn ngứa: Lá ngải cứu tươi giã nát, đắp lên mặt, để khoảng 20 phút, rồi rửa lại mặt, làm liên tục như vậy sẽ có làn da trắng sáng hồng. Với trẻ em thường hay bị rôm sảy thì lấy lá ngải cứu xay nát rồi lọc lấy nước cho trẻ tắm.

5. Đau thần kinh tọa, nhức buốt khớp xương, đau đầu hoa mắt: Lấy 300gr ngảic cứu rửa sạch, giã nát, thêm 2 muỗng mật ong (ruồi, nghệ), vắt lấy nước uống trưa, chiều. Uống liên tục trong 1-2 tuần.

6. Lưu thông máu lên não: Lấy một nắm lá ngải cứu, xắt nhỏ, đánh tan đều với 1 quả trứng gà, nêm hạt nêm vừa miệng, đổ vào chảo chiên chín rồi ăn.

 

7. Suy nhược cơ thể, kém ăn: Lấy 250gr ngải cứu, 2 quả lê, 20gr câu kỷ tử, 10gr đinh quy, 1 con gà ri (gà ác) 150gr, hầm trong 0,5 lít nước (thêm gia vị, bột nêm) còn 250ml. Chia làm 5 phần, ăn cả ngày. Liên tục 1-2 tuần.

8. Cảm cúm, ho, đau cổ họng, đau đầu, đau dây thần kinh: Lấy 300gr ngải cứu, 100gr lá khuynh diệp, 100gr lá bưởi (hoặc quýt, chanh). Nấu trong 2 lít nước. Sôi 20 phút nhấc xuống, xông 15 phút. Cách thứ 2: Nấu lá thuốc cứu với 100gr lá tía tô, 100gr tần dầy lá, 50gr lá sả trong 1 lít nước còn 0,5 lít. Uống mỗi lúc khát, liên tục trong 3-5 ngày.

Ngải cứu được coi là tốt cho sức khỏe nhưng nếu dùng quá nhiều cũng có thể gây ra ngộ độc. Độc tính của ngải cứu khi dùng quá liều là làm cho thần kinh trung ương bị hưng phấn quá mức, dẫn tới chân tay run giật, sau đó cục bộ hoặc toàn thân co giật; Sau vài lần có thể dẫn đến kinh quyết (co cứng), nói sàm, thậm chí tê liệt. Kiểm tra bằng kính hiển vi có thể phát hiện các tổn thương ở tế bào não. Sau khi khỏi bệnh, vẫn thường để lại những di chứng như hay quên, ảo giác, viêm thần kinh,…

Hạt tiêu đen xưa nay không chỉ được biết là loại gia vị tuyệt vời và phổ biến trên toàn thế giới mà nó còn luôn được xem là loại dược liệu quý.

 

Tiêu đen có vị hăng, đắng và cay. Ở Ấn Độ, hạt tiêu đen được dùng rất phổ biến trong nhiều món ăn, nhất là món cà ri.

 

Hầu hết y văn cổ đại của Ấn Độ đều có ghi chép, mô tả việc sử dụng hạt tiêu đen làm thuốc.

 

Hạt tiêu đen được dùng làm thuốc chữa nhiều thứ bệnh như hen suyễn, đau nhức, đau họng, trĩ, rối loạn đường tiết niệu, tả, sốt định kỳ và chứng khó tiêu. Trường phái y học Unani coi hạt tiêu là chất kích dục, thuốc xổ, thuốc giảm chướng bụng và các bệnh về lá lách, bạch biến, đau lưng, ợ hơi, liệt, sốt mãn tính.

 

Thời tiết thay đổi đôi khi gây ra chứng đau họng, có đờm, ho. Để giảm những chứng bệnh này, hãy cho một ít mật ong trộn với nước hạt tiêu đen sắc cho đến khi lượng nước còn một phần tư và dùng trong 1 tuần.

Lấy một lượng nước sắc hạt tiêu đen rồi thêm gấp 1,5 lần bột hạt carum (hạt dùng làm gia vị tăng mùi vị cho bánh mì, bánh ngọt) và 7,5 lần mật ong để dùng chữa bệnh trĩ và sa trực tràng ở người cao tuổi và người suy nhược.

Nếu bị tàn nhang trên mặt hoặc mụn cóc, mụn hạt cơm trên da, hãy bôi một lớp mỏng hạt tiêu đen sẽ khỏi.

Người Ấn Độ còn dùng hạt tiêu đen xay thành bột và làm đông đặc như sữa chua để bôi lên mụn nhọt. Trộn hạt tiêu đen với bơ tươi đã diệt khuẩn làm từ sữa bò có thể chữa eczema và ghẻ. Trường hợp bướu giáp có thể dùng hạt tiêu đen xay cùng với gỗ cây thông làm thành một thứ bột và bôi lên. Hạt tiêu đen xay thật mịn và trộn với dầu vừng rồi đem đun trên lửa thật nhỏ để làm thành chất kem bôi lên những chỗ bị tác động bởi bệnh liệt. Bôi hạt tiêu đen vào lợi sẽ làm giảm cơn đau răng. Hạt tiêu đen rang và xay thành bột trộn với mật ong sẽ làm giảm chứng chảy nước mũi, ho và hen.

Hạt tiêu đen luôn có mặt trong nhà bếp gia đình ở Ấn Độ và trở thành phương thuốc phòng và chữa bệnh một cách rất tự nhiên. Ăn bát xúp hạt tiêu đen nóng khi tiết trời lạnh sẽ vừa ngon vừa tốt cho sức khỏe.

Ốc nhồi còn gọi là ốc đồng, điền loa, sống trong các ao, ruộng vùng đồng bằng, trung du. Loài ốc nước ngọt phổ biến, vỏ tương đối lớn.

 

Mặt vỏ bóng, màu xanh vàng hoặc nâu đen, mặt trong hơi tím. Lỗ miệng dài hẹp, tháp ốc vuốt nhọn, có 5,5 - 6 vòng xoắn, các vòng xoắn hơi phồng, rãnh xoắn nông, các vòng xoắn trên nhỏ dần, vuốt nhọn dài.

 

Vành miệng sắc, không lộn trái, lớp sứ bờ trụ dày. Lỗ rốn dạng rãnh hẹp dài. Ốc nhồi được sử dụng làm thực phẩm được ưa chuộng phổ biến như ốc xào, bún ốc, canh ốc, ốc nhồi thịt, ốc hấp lá gừng, ốc nhồi hấp sả…

 

Theo y học cổ truyền, ốc nhồi vị ngọt, mặn, tính hàn; vào vị, đại tràng, bàng quang. Các món ăn từ ốc nhồi giúp thông lợi đại tiểu tiện, giải phiền nhiệt và tiêu thũng nên thường sử dụng làm thực đơn cho mùa hè.

 Sau đây là món ăn bài thuốc

- Bồi bổ cơ thể, tăng cường sức khỏe

Bài 1: Ốc nhồi 500 - 2kg  (khoảng 30 con, tùy vào lượng người ăn gia giảm), thịt lợn nạc xay 200g, giò sống 300g, nấm hương 50g, sả, gia vị vừa đủ. Cách chế biến như sau: Ngâm ốc cho hết nhớt, rửa sạch, luộc sơ, khêu ra lấy phần thịt cắt hạt lựu. Sả, nấm, hành băm nhỏ, tất cả trộn đều hỗn hợp các thứ trên, nêm gia  vị cho vừa.

Vỏ ốc sau khi lấy hết phần ruột thì luộc lại với nước gừng để hết tanh, hoặc rửa bằng sạch cho hỗn hợp trên vào vỏ ốc (không chặt quá, vì thịt còn nở). Cho vỏ xả vào nồi, xếp ốc đã nhồi lên, đun khoảng 12 phút là chín. Chấm ốc với nước mắm gừng, thêm sả và lá chanh, ăn nóng. 

Bài 2: Ốc nhồi 500 - 1.000g, củ chuối 250 - 500g (tùy vào lượng người ăn). Ốc ngâm sạch, luộc qua lấy phần thịt ốc, rửa sạch nhớt, thái miếng; củ chuối giã lấy nước, nấu với ốc. Đun nhỏ lửa khi chín nhừ thêm đường trắng và gia vị cho ăn.

- Chữa sốt nóng, nước tiểu sẻn đỏ: 

Bài 1: Ốc nhồi 500 - 1.000g, nấm hương 20g, thịt nạc 60g. Ốc ngâm nước sạch 1 - 2 ngày, luộc  qua  lấy phần thịt ốc, rửa sạch nhớt, thái lát; nấm hương ngâm rửa sạch để ráo nước, thái nhỏ; thịt nạc thái cùng trộn lẫn với ốc và nấm hương, thêm gia vị hành, gừng… ướp các gia vị trên trong khoảng 15 phút. Cho dầu hoặc mỡ xào to lửa thêm nước cho ngập ốc, đun cho sôi đều. Ăn nóng. Ăn liền 3 - 5 ngày.

Bài 2: Ốc nhồi 500 - 1.000g. Ngâm ốc với nước gạo 2 - 3 ngày sau rửa sạch, đem luộc với một nắm lá bưởi, xả đến chín, khêu ốc ăn với nước gừng pha dấm, đường và mắm, đồng thời uống nước luộc ốc.

- Giải rượu: Ốc nhồi 500 - 1.000g luộc qua lấy thịt ốc, rửa sạch, thái miếng, nấu với đậu phụ, hành củ (hoặc hành tươi) lấy nước cho uống.

Lưu ý: Những người tỳ vị hư hàn không nên dùng.     

Tuy sống vùi trong bùn lầy nhưng toàn cây sen cho ta nhiều vị thuốc có giá trị, đồng thời cho nguyên phụ liệu có giá trị đặc biệt trong đời sống hàng ngày.

Sen là loại cây dễ sống ở vùng đồng bằng và trung du nước ta.

Sen thuộc họ sen súng, là cây mọc ở dưới nước, có thân hình trụ (ngó sen), từ đây mọc lên lá sen hình toả tròn, có cuống dài. Hoa to, màu trắng hay đỏ hồng, có nhiều nhị vàng và những lá noãn rời gắn trên một đế hoa hình nón ngược (gương sen). Các lá noãn về sau thành quả, mỗi quả chứa 1 hạt. Trong hạt có 1 chồi mầm (tâm sen).

Cây mọc hoang và được trồng ở vùng Đông Dương, Malaxia. Ở nước ta thường thu hái từ tháng 7 đến tháng 9. Các bộ phận của sen đều có giá trị trong sinh hoạt đời thường và làm thuốc:

 

 

Hạt sen: Phần màu trắng bên trong vỏ cứng của quả và bỏ chồi mần bên trong, được gọi là liên tử. Trong hạt sen có nhiều tinh bột (60%), đường (raffinoza), chất đạm (16%), chất béo (2%), một số khoáng chất (canxi: 0,089%, photpho: 0,285%), các alcaloid với tỷ lệ thấp (lotusine, demethyl coclaurine, liensinine, isoliensinine. Hạt sen là thực phẩm cao cấp dùng cho người già yếu,trẻ em hoặc dùng làm các món ăn quý có chất lượng cao: mứt, chè sen; là phụ liệu cho nhiều món ăn dân tộc: phồng tôm.... Trong y học cổ truyền, hạt sen có vị ngọt, tính bình, có tác dụng bổ tỳ dưỡng tâm, sáp trường, cố tinh. Dùng làm thuốc bổ, chữa tỳ hư sinh tiết tả (ỉa chảy), di mộng tinh, băng lậu, đới hạ, mất ngủ, thần kinh suy nhược. Ngày 10 - 30g dạng thuốc sắc hay thuốc bột.

 

 

Tâm sen: Chồi mầm màu xanh ở giữa hạt, gồm 4 lá non gấp lại, gọi là liên tử tâm. Có chứa 5 alcaloid chính (liensinine, isoliensinine, nuciferine, lotusine, methylcorypaline), tỷ lệ 0,89% - 1,06%. Vị rất đắng, có tác dụng an thần nhẹ. Chữa sốt và khát nước, di mộng tinh, tim đập nhanh, huyết áp cao, hồi hộp hoảng hốt, mất ngủ. Ngày dùng 1,5 - 3g.

 

 

Gương sen: Đế hoa hình nón ngược, đã lấy hết quả, gọi là liên phòng. Có 4,9% chất đạm, 0,6% chất béo, 9% carbonhyđrat và lượng nhỏ vitamin C. Có tác dụng tiêu ứ, cầm máu. Chữa các bệnh chảy máu: chảy máu tử cung, băng huyết, ỉa và đái ra máu, đau bụng dưới do ứ huyết. Trong các bài thuốc chữa băng huyết, rong huyết thường có liên phòng cùng các vị thuốc khác. Ngày dùng 10 - 15g.

 

 

Tua nhị sen: Là chỉ nhị của hoa sen đã bỏ phần nhị (hạt gạo), gọi là liên tu. Có nhiều tanin. Vị chát, tính ấm, có tác dụng sáp tinh, ích thận, thanh tâm, chỉ huyết. Dùng để chữa băng huyết, thổ huyết, di mộng tinh, trĩ, bạch đới, đái dầm, đái nhiều; ngày 3 - 10g. 

 

Hạt gạo: Hạt màu trắng ở trên tua nhị sen, đây là bao phấn, có hương thơm. Người ta thường chọn bông sen sắp nở, tách lấy hạt gạo để ướp chè. Chè tàu loại ngon, ướp hương sen này, pha với nước sương hứng trên các lá sen vào sáng sớm là thú vui ẩm thực tao nhã của người xưa.

Lá sen: Gọi là hà diệp. Có đến 15 alcaloid và chiếm 0,21 - 0,51%, chất chính là nuciferin (0,15%); ngoài ra còn có acid hữu cơ, tanin, vitamin C. Lá sen có vị đắng, tính bình, vào can tỳ vị; có tác dụng hạ huyết áp, an thần, thanh thử, lợi thấp, tán ứ, chỉ huyết. Lá sen dùng để gói cốm làm cho cốm dẻo và có hương thơm mát đặc biệt khó quên.

- Lá sen chữa say nắng kèm theo bụng phiền, miệng khát, họng khô, đái ít mà đỏ: Lá sen tươi 40g, rễ sậy tươi 40g, hoa bạch biển đậu 10g. Sắc nước uống.

- Lá sen tươi 20g giã nhỏ, ép lấy nước, thêm 1 chén nước nguội vào bã rồi ép lấy nước; trộn với nước ép trên cho uống. Trị thổ tả do trúng thử.

- Chữa các chứng xuất huyết: (trừ ứ, cầm máu): Lá sen tươi 80g, trắc bách diệp tươi 20g, lá ngải tươi 24g, sinh địa 40 . Giã vụn sau đó ngâm vào nước hoặc sắc lấy nước uống. Trị thổ huyết do táo nhiệt

Chữa viêm ruột, chảy máu dạ dày và các chứng chảy máu khác, ngày dùng 5 - 12g. Kinh nghiệm dân gian dùng lá sen chữa bệnh béo phì: Lá sen tươi hoặc khô: 1 lá, thái ngắn, hãm hoặc đun với 400 - 500ml nước trong 10 - 20 phút, mỗi sáng uống 1 ấm.

Mầm ngó sen: Gọi là ngẫu tiết, có chứa tinh bột; 8%  asparagin, arginin, trigonellin, tyrosinglucose; các vitamin: C, A, B, PP và một ít tanin. Vị ngọt chát, tính bình, vào kinh can tâm vị. Có tác dụng thu liễm cầm máu, tráng dương, an thần.

- Ngó sen  20g, cuống sen 12g. Sắc nước uống. Trị nôn ra máu.

- Ngó sen tươi 40 g, huyết dư thán  10g, sắc uống. Trị đái dắt ra máu.

- Ngó sen 20g, cỏ nhọ nồi 20g, bạch cập 16g, trắc bách diệp tươi 16g. Phơi khô hoặc sấy ở nhiệt độ thấp, nghiền thành bột mịn, thêm nước làm hoàn, mỗi hoàn 10g; ngày uống 3 viên với nước sôi để nguội. Trị chứng lao phổi ho ra máu hoặc khi nôn ra máu.

TT - Phụ gia giúp thực phẩm có màu sắc đẹp, mùi vị đặc sắc, ngon miệng hơn. Tuy nhiên phụ gia thực phẩm lại rất gây hại cho sức khỏe nếu người dùng mù mờ về nó.

Nên cẩn thận với các hàng quán vỉa hè - Ảnh: Châu Anh

Một trong những chợ đầu mối buôn bán phụ gia thực phẩm quan trọng ở TP.HCM là chợ Kim Biên (Q.5, TP.HCM). Dù ban quản lý chợ đã có nhiều biện pháp kiểm soát mặt hàng này, tuy nhiên các sản phẩm phụ gia thực phẩm không bao bì nhãn mác, nguồn gốc xuất xứ vẫn bày bán nhiều để phục vụ nhu cầu ham rẻ của khách hàng.

Do muốn rẻ mà... ngon

Ngày 31-8, bà K.X., một người bán hủ tiếu tại quận 7, tới chợ Kim Biên để mua “viên ngọt nước”. Chỉ cần thấy mặt bà X., chủ một sạp hàng kinh doanh phụ gia thực phẩm đã vào bên trong xách ra 10 bịch nilông không nhãn mác có chứa những “viên ngọt nước” màu trắng giao hàng ngay.

Bà X. cho biết bà thường lên chợ Kim Biên mua viên ngọt nước có giá 20.000 đồng/bịch (10 viên). Chỉ cần cho một viên vào nồi nước dùng cũng làm nước có vị ngọt mà không cần mất công sức hầm xương.

Những loại phụ gia thực phẩm không nhãn mác, không rõ nguồn gốc, có đặc tính mạnh và giá rẻ tương tự như “viên ngọt nước” này được bày bán khá nhiều ở chợ Kim Biên. Một người kinh doanh phụ gia thực phẩm ở đây cho biết mặt hàng đó chỉ bán cho những mối quen kinh doanh ăn uống.

Theo ông Huỳnh Lê Thái Hòa, chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm TP.HCM, thị trường phụ gia thực phẩm ở TP.HCM đang còn nhiều bất cập và rất khó quản lý. Phụ gia thực phẩm bẩn (không có nhãn mác, nguồn gốc xuất xứ, quá hạn dùng, chất không được phép sử dụng) không thể kiểm soát.

Nhiều cơ sở kinh doanh phụ gia thực phẩm chung với phụ gia công nghiệp và nguy hiểm là chẳng có văn bản pháp luật nào cấm chuyện này. Người kinh doanh phụ gia thực phẩm hầu như không có kiến thức về hóa chất, phụ gia để có thể hướng dẫn người tiêu dùng hàm lượng, cách sử dụng. Trên các sản phẩm, nhà sản xuất rất ít thực hiện việc ghi hàm lượng phụ gia thực phẩm đến đơn vị nhỏ nhất.

Khảo sát từ năm 2008- 2011 về tình hình sử dụng phụ gia thực phẩm thì phía Bắc có 15,6% mẫu phở, bánh giò dương tính với hàn the, 12,5% mẫu nước giải khát có chất bảo quản vượt ngưỡng cho phép. Ở phía Nam, 17,2% tôm tươi và bún dương tính với formol.

Điều nguy hiểm là tại các cơ sở chế biến thực phẩm nhỏ lẻ, việc sử dụng phụ gia mang tính truyền miệng, kinh nghiệm là nhiều, vì vậy hàm lượng và cách sử dụng các loại phụ gia không được kiểm soát dẫn đến người tiêu dùng lãnh đủ. Các cơ sở sản xuất này cũng thường sử dụng phụ gia công nghiệp thay thế phụ gia thực phẩm vì giá rất rẻ.

Cần lựa chọn thông minh

Trong điều kiện khó quản lý phụ gia thực phẩm bẩn như hiện nay, ông Huỳnh Lê Thái Hòa đưa ra khuyến cáo người tiêu dùng “hãy sử dụng thông minh, có hiểu biết các loại phụ gia thực phẩm”.

Theo ông Thái Hòa, phụ gia thực phẩm chủ yếu được sử dụng trong sản xuất chế biến thực phẩm chứ người nội trợ rất ít dùng để chế biến thức ăn cho gia đình. Tuy nhiên, khi sử dụng các thực phẩm đã qua chế biến người tiêu dùng cần lưu ý: lựa chọn những thương hiệu có uy tín đã khẳng định chỗ đứng trên thị trường. Khi mua sản phẩm nên chú ý đến nhãn mác có ghi sử dụng những chất gì, hàm lượng bao nhiêu.

Người nội trợ nên sử dụng các loại phụ gia từ thiên nhiên như: lá dứa để tạo mùi thơm, gấc để tạo màu sắc đẹp... đảm bảo an toàn. Trong trường hợp bắt buộc phải sử dụng phụ gia thực phẩm có sẵn thì nên lựa chọn những phụ gia đã được nghiên cứu kỹ lưỡng về tính chất và độ an toàn khi đưa vào cơ thể. Lựa chọn các sản phẩm phụ gia có nhãn mác, xuất xứ, hướng dẫn liều lượng cụ thể, tránh ham rẻ mà dùng những loại sản phẩm trôi nổi trên thị trường. Người nội trợ cũng nên tìm hiểu liều lượng được phép dùng của các loại phụ gia, không nên dùng theo cảm tính, tránh tình trạng dùng quá liều dẫn đến ngộ độc.

Một điều cần chú ý là khi nấu ăn phụ nữ hay sử dụng gia vị, trong khi đó một số gia vị như ớt bột, bột cà ri, ớt sa tế thường sử dụng phụ gia để tạo màu. Do vậy khi lựa chọn những gia vị này cũng nên chú ý đến thương hiệu có uy tín và xem kỹ nhãn mác của sản phẩm.

NGỌC NGA